การหาฤกษ์ยาม เป็นวิชาเกี่ยวกับ อิทธิพลของฟ้า (เทียนซี้) เป็นกฏแห่งธรรมชาติ ซึ่งกำหนดความเป็นไปของจักรวาลอันมีระเบียนแน่นอน เช่น กาลเวลา การเกิดการดับ, ปรากฏการณ์ธรรมชาติ ฤดูกาล การเปลี่ยนแปลงของธรรมชาติ ดิน น้ำ อากาศ อุณหภูมิ เรียกว่า อุตุนิยาม เป็นกฏธรรมชาติที่ไม่มีผู้ใดจะสามารถฝ่าฝืนไปได้ แต่ผ่อนหนักเป็นเบาได้
องค์ประกอบในการ ดูฤกษ์ยาม ในเบื้องต้น การหาฤกษ์ยาม คือ เพื่อหลีกเลี่ยง ป้องกัน ราศีธาตุ ให้โทษ พิจารณาจากหลัก 3 ประการ
1. บุคคลที่เกี่ยวข้อง ทั้ง ส่วนตัว หรือ ส่วนรวม พิจารณาจากปีเกิด
2. สถานที่ ทั้ง สถานที่เฉพาะ หรือ สาธารณะ พิจารณาจาก องศา หรือทิศทางของอาคาร
3. กาลเวลา ปี เดือน วัน เวลา (ยาม) พิจารณาจากนักษัตรในช่วงเวลาที่จะดำเนินการ
1. เพื่อให้ชีวิตเป็นปกติสุข ไม่เกิดเรื่องร้ายแรงต่างๆ (ไม่ติดโทษภัยจาก อสูร-เรื่องเลวร้าย)
2. ส่งผลในแง่ต่างๆ เช่น ได้ผลรวดเร็ว ได้ผลมาก ได้ผลระยะเวลายาวนาน
3. ส่งผลดีโดยเน้นเฉพาะด้าน เช่น เกิดโชคลาภ หรือเกิดบารมี
4. ประโยชน์แก่จิตใจ ทำให้เกิดความมั่นใจ ขอเพียงผู้ใช้ฤกษ์ อย่าถึงกับเชื่อมั่นคงว่า หากทำไม่ได้ตามฤกษ์นั้นๆ แล้ว ทุกอย่างจะล้มเหลว เพราะในความเป็นจริง เราสามารถดูฤกษ์ยามในเวลาอื่น มาทดแทนฤกษ์ยามที่เราไม่สามารถปฏิบัติตามนั้นได้
การหาฤกษ์ยามขั้นสูง ยังมีขบวนการขั้นตอนที่จะต้องพิจารณาอื่นๆ อีก ผู้ให้ฤกษ์จำเป็นจะต้องศึกษาค้นคว้า ให้ละเอียดลึกซึ้ง เพื่อให้เกิดความเป็นสิริมงคล มีประสิทธิภาพ และ มีประสิทธิผล ต่อฤกษ์ดีที่สุด
คำสอนของพระพุทธเจ้าที่ตรัสไว้ว่า สัตว์ทั้งหลายประพฤติชอบในเวลาใด เวลานั้นชื่อว่าเป็น ฤกษ์ดี มงคลดี สว่างดี รุ่งดี ขณะดี ยามดี และบูชาดี เป็นต้น ซึ่งหมายความว่า เมื่อบุคคลประพฤติดี ประพฤติชอบเวลาใด เวลานั้นแหละเป็นฤกษ์ดี มงคลดี สำหรับบุคคลนั้นแล้ว เพราะฉะนั้น การทำความดีจึงไม่ควรรอเวลา เพราะทำเมื่อไรก็เป็นความดีเมื่อนั้น
โย ทนฺธกาเล ทนฺเธติ ตรณีเย จ ตารเย
โยนิโสสํวิธาเนน สุขํ ปปฺโปติ ปณฺฑิโต
ผู้ใดช้าในกาลที่ควรช้า และ ด่วนในกาลที่ควรด่วน ผู้นั้นเป็นผู้ฉลาด
ย่อมประสบสุข เพราะจัดการโดยแยบคาย
